Vincent Pelgröm
Vincent Pelgröm

Vincent Pelgröm, beleidsmedewerker Nederlandse Zorgautoriteit: "We zijn veel met zorgaanbieders, zorgverzekeraars, vertegenwoordigers en experts in gesprek over hoe de bekostiging van medisch-specialistische zorg er in de toekomst uit moet zien. Deze consultatierondes vormen de basis voor het adviesrapport dat we in het najaar publiceren. Op basis van het conceptadvies dat nu voorligt, adviseren wij om gebruik te maken van de innovaties die mogelijk zijn in de contractafspraken, en het declaratiesysteem zelf zoveel mogelijk met rust te laten. Een stabiel declaratiesysteem creëert juist ruimte voor partijen om nu echt werk te maken van zorgafspraken die waarde toevoegen voor de patiënt."

We staan de komende jaren voor een aantal grote uitdagingen om goede zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden. We leven langer en doen daardoor steeds meer beroep op zorg. Daar komt bij dat het aantal mensen met meerdere zorgvragen flink toeneemt. De zorgkosten blijven daardoor ook de komende jaren nog stijgen. Tegelijkertijd kunnen we op technologisch gebied nu veel meer dan jaren geleden. Al deze ontwikkelingen vragen om een efficiëntere organisatie en bekostiging van de medisch-specialistische zorg.

"We sluiten het hoofdstuk waarin we zorg per behandeling betalen"

Van volume naar waarde

De huidige bekostiging van medisch-specialistische zorg is vooral gebaseerd op een systeem dat het leveren van zorg beloont. De bekostiging bevat te weinig prikkels om samenwerking, zorg op maat, kwaliteit en innovatie te stimuleren. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars maken veelal budgetafspraken en onderhandelen niet of nauwelijks over de prijs èn kwaliteit van de zorg. Dat kan en moet anders. We moeten toe naar een bekostiging waarin we kwalitatieve goede zorg belonen en zorg zonder meerwaarde voor de patiënt juist niet. We zien deze omslag nu ook al in de praktijk: steeds meer zorgaanbieders en zorgverzekeraars stappen af van de traditionele contractafspraken en verschuiven de focus van afspraken over het aantal behandelingen (volume-afspraken) naar afspraken over het effect van de behandelingen (waarde-afspraken).

Zorg inkopen op waarde de norm

In onze visie zijn contracten die waardegedreven zorg nastreven de norm. We gaan het hoofdstuk sluiten dat zorg per behandeling betaald wordt en er zo een onwenselijke prikkel bestaat om veel behandelingen te doen. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars leggen in contracten afspraken vast over kosten en kwaliteit, waarbij de toegevoegde waarde voor de patiënt centraal staat. Wat levert de geleverde zorg de patiënt op en tegen welke kosten? Wat die waardegedreven zorg is, kan per patiëntengroep verschillen.

Er bestaan allerlei vormen om zorginkoop op waarde te realiseren. We zien in de praktijk het voorbeeld van Zilveren Kruis die specifiek voor HIV-zorg zijn overgegaan op inkoop per bundel.

Voor het gehele behandeltraject keren zij een vaste vergoeding uit die gebaseerd is op zorguitkomsten. Er bestaan nog allerlei andere manieren om zorginkoop op waarde in te vullen waarin we in ons adviesrapport meer op ingaan.

Eric van der Hijden
Eric van der Hijden, strategisch beleidsadviseur Zilveren Kruis en projectleider 'Samen kiezen voor gepaste zorg' Talma Instituut VU

"Zorg inkopen via bundels is nu nog complex omdat we er nog weinig ervaring mee hebben. Duidelijk is dat grootschalige implementatie om een lange adem vraagt. Om een zorgbundel te kunnen vaststellen die waarde toevoegt voor HIV-patiënten, zijn twee aspecten relevant. Allereerst de belangrijkste uitkomsten voor de patiënten: het virus uitbannen en kwaliteit van leven. Daarnaast is er de vraag welke zorg echt relevant is. Samen met de behandelaars van het OLVG analyseerden we duizenden zorgnota’s. Dat is echt nieuw omdat behandelaars vaak een beperkt beeld hebben van de integrale zorgkosten van een patiënt zijn. Zo maken we een bundel waarin alle relevante zorg zit, dus ook de geestelijke gezondheidszorg. Onze ervaring is dat analyseren van nota’s tot een nieuw soort kwaliteitsindicatoren leidt die inzicht geven in de  uitkomstenvan de zorg. Voor patiënten met prostaatkanker is er een andere indicator die goed uit de nota’s te destilleren is: het gebruik van incontinentiemateriaal. Inkoop van bundels leert ons dat het voorkomen van complicaties vaak gewoon uit de zorgdeclaraties is af te lezen. Dat zien we ook bij onze andere trajecten met herseninfarct, PCI en CABG. De charme van zorginkoop via bundels is dat je binnen het huidige systeem slimmere afspraken kunt maken. We kunnen eindelijk het begrip ‘de patiënt centraal’ manifest maken en concrete afspraken maken over geleverde zorgresultaten. Dat werkt heel inspirerend. Dit is niet voor alle zorg mogelijk. Bij hoogcomplexe zorg voor weinig voorkomende aandoeningen of acute zorg, is de toegevoegde waarde van zorgbundels beperkt. Maar voor 50-75% van de electieve zorg en zorg aan mensen met een chronische ziekte is het maken van resultaatafspraken – en zorginkoop via bundels heel goed mogelijk. Het stimuleert innovatie zonder dat daarvoor nieuwe prestaties nodig zijn. Deze vorm van contractinnovatie  zal het zorglandschap per definitie veranderen."

Transparantie over kwaliteit belangrijke voorwaarde

Voor waardegedreven bekostiging moet wel meer transparantie komen over wat dan de resultaten, de uitkomsten van de zorg zijn voor de patiënt. Zorgverzekeraars kunnen aanbieders belonen voor goede resultaten, maar dan moet wel duidelijk zijn waar we het dan over hebben. Voor die transparantie zien we een goede basis in het hoofdlijnenakkoord waarin is afgesproken dat we binnen vijf jaar voor de helft van alle ziekte(lasten) helder hebben wat de zorguitkomsten zijn.

"Dit zal het zorglandschap per definitie veranderen"

Stand van zaken

De NZa is op dit moment met zorgaanbieders, zorgverzekeraars en vertegenwoordigers van patiënten in gesprek over de lijnen van het advies. De bedoeling is om dat in het najaar aan de minister van VWS te sturen. Het duurt dus nog wel even voordat concreter wordt hoe zorginkoop op waarde de komende jaren gestalte krijgt. Wel kunnen we zeggen dat zorginkoop op waarde de toekomst heeft. Alleen op die manier kunnen we maximaal rendement halen uit onze zorgeuro’s en zorgen voor zinnige en goede zorg op de juiste plek.