Zorg dat je meedoet

Dit artikel hoort bij: NZa-Specials 05

Palliatieve zorg moet passend zijn

Gepubliceerd op 14 juni 2021

Geen acute zorg die onrust veroorzaakt, zoals ongewenste ziekenhuisopnames. Wel zorg die aansluit bij de persoonlijke wensen en behoeften van mensen. Hoe palliatieve zorg er precies uitziet is voor iedereen anders. Voorop staat dat het de ervaren kwaliteit van leven, van patiënten en hun naasten, moet vergroten. Met het experiment TAPA$ werken onder andere Palliatieve Zorg Nederland (PZNL) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) aan een bekostiging die daarop aansluit.

Chantal Pereira, senior adviseur palliatieve zorg bij IKNL en PZNL

“Palliatieve zorg vraagt om het juiste gesprek tussen behandelaar en patiënt. Welke zorg wil hij of zij (nog) ontvangen zodat de ervaren kwaliteit van leven in de laatste levensfase het grootst is?”, vertelt Chantal Pereira, senior adviseur palliatieve zorg bij Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en PZNL. Pereira is vanuit PZNL nauw betrokken bij het project TAPA$: TrAnsmurale PAlliatieve zorg met passende beko$tiging. Dit is een nieuwe en innovatieve manier om gehoor te geven aan het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland dat in 2017 is gepubliceerd. Belangrijk, omdat de groep patiënten die in de toekomst behoefte zal hebben aan palliatieve zorg groeit. Onder andere doordat we over het algemeen steeds ouder worden en meer te maken krijgen met chronische ziekten.

Monitor Palliatieve Zorg

Het is belangrijk dat palliatieve patiënten de zorg krijgen die op dat moment nodig is. Daarmee verhogen we de kwaliteit van de palliatieve zorg en voorkomen we dat kwetsbare patiënten zorg krijgen die niet in lijn ligt met hun laatste wensen. In december 2020 heeft de NZa voor het eerst de Monitor Palliatieve Zorg gepubliceerd.

In deze monitor hebben we een eerste stap gezet om inzicht te krijgen in het zorggebruik van mensen in hun laatste levensjaar die waarschijnlijk behoefte hebben aan palliatieve zorg. Zo blijken er grote verschillen te zijn in het zorggebruik van palliatieve patiënten. Met name de leeftijd van de patiënt en het ziektebeeld waaraan de patiënt lijdt, veroorzaken die verschillen.

Uit de monitor blijkt ook dat het zorggebruik toeneemt naar mate het overlijden dichterbij komt. 20 procent van de palliatieve patiënten ontvangen in de week voor het overlijden nog ambulancezorg, en 12 procent bezoekt nog de spoedeisende hulp. Deze acute zorg geeft vaak onrust, terwijl het niet altijd waarde toevoegt aan die laatste levensfase. We benadrukken in de monitor dat het belangrijk is om op tijd de wensen en behoeften van de palliatieve patiënt te bespreken. Zodat de zorg ook in de laatste fase hierop aan blijft sluiten.

Bekijk de Monitor Palliatieve Zorg.

“Als je elkaar vindt op inhoud, dan kun je samen veel betekenen”

Om tafel

“Maar de palliatieve zorg vraagt ook om een goed gesprek tussen zorgorganisaties in de regio”, benadrukt Pereira. “Het leveren van kwalitatieve palliatieve zorg is een gezamenlijke klus. Het gaat erom de zorg voor palliatieve patiënten zo te organiseren dat deze aansluit bij de wensen en behoeften van de patiënt. Daarvoor moet je als regio met elkaar om tafel want het opschalen van een transmurale samenwerking is complex. Palliatieve zorg kan door generalisten, specialisten en/of vrijwilligers worden geleverd, zij moeten elkaar vinden. Daarom is het belangrijk om als regio te weten om welke patiënten het gaat. Welke zorgvragen hebben zij en hoe zou die zorg eruit moeten zien? En hoe kunnen we de kwaliteitsverbetering als gevolg van die regionale samenwerking inzichtelijk maken? Als dat duidelijk is, en als je elkaar dus vindt op de inhoud, dan kun je kijken naar hoe je dat invulling kunt geven in de regio. Daarna kun je het gesprek voeren over financiële verantwoordelijkheid: hoe gaan we die samen dragen? Als dat helder is, kun je de vertaling maken naar een passende bekostiging.”

Janet Wolffenbuttel, directeur bedrijfsvoering Synchroon

“De antwoorden op die vragen zijn niet klip en klaar”, vervolgt Janet Wolffenbuttel, directeur bedrijfsvoering Synchroon, een samenwerkingsorganisatie van huisartsen in de Brabantse regio Oss-Meierijstad-Uden. “Maar TAPA$ kan je wel helpen om die samenwerking in de regio van de grond te laten komen. Er gebeuren al veel dingen in de praktijk, dat koesteren we en willen we ook op andere plekken faciliteren. Binnen het overleg dat we vanuit TAPA$ hebben delen we ervaringen met andere regio’s. Dat is heel leerzaam en werkt heel inspirerend.”

TAPA$ in het kort:

  • Op 1 januari 2020 ging het experiment TAPA$ van start.
  • Dit gebeurde door zorgverzekeraar VGZ en zorgaanbieder Bernhoven met ondersteuning van Coöperatie Palliatieve Zorg Nederland (PZNL) en in samenwerking met zes andere regio’s en bij palliatieve zorg betrokken branche- en beroepsorganisaties.
  • Het doel is om in drie jaar inzichtelijk te maken wat de kwaliteit van zorg is in zes geselecteerde initiatieven en hiervoor passende bekostiging te ontwikkelen.
  • Er vallen drie zorgprestaties onder TAPA$:
  1. Transmurale coördinatie & continuïteit palliatieve zorg
  2. Steun en Consultatie Palliatieve zorg
  3. Regiefunctie complexe palliatieve zorg
  • Het experiment loopt tot 31 december 2022
  • Ook andere zorgaanbieders en zorgverzekeraars kunnen zich hier nog steeds bij aansluiten.
  • Bijzonder aan TAPA$ is de transmurale bekostiging, de experimentele coördinatieprestatie en de betrokkenheid van PZNL.

Palliatief Advies Team

Binnen TAPA$ wordt door verschillende partijen hard gewerkt aan in totaal zes initiatieven om op een innovatieve manier de kwaliteit van palliatieve zorg te verbeteren. Een concrete uitwerking daarvan is het transmurale Palliatief Advies Team (PAT) in de regio Oss-Meierijstad-Uden. Dit initiatief valt onder ‘Regionale transmurale multidisciplinaire consultatie palliatieve zorg en transmurale samenwerkingsafspraken’ en heeft als eerste getekend onder de drie zorgprestaties onder TAPA$.

Monique van den Broek, coördinator Netwerk Palliatieve Zorg

“Door transmuraal samen te werken, verspreiden we kennis over de regio”

“Het adviesteam adviseert zorgprofessionals in de eerste- en tweedelijnszorg”, vertelt Monique van den Broek van Netwerk Palliatieve Zorg. In de regio Oss-Meierijstad-Uden is zij als netwerkcoördinator betrokken bij TAPA$. “Het PAT bestaat uit zorgprofessionals die gespecialiseerd zijn in het verlenen van palliatieve zorg zoals huisartsen, specialisten ouderengeneeskunde, medisch specialisten en gespecialiseerd verpleegkundigen. Zij nemen niet de behandeling over, maar adviseren, begeleiden en ondersteunen. Bijvoorbeeld als het gaat om advies over de behandeling van lichamelijke klachten als pijn, kortademigheid en angst, of het ondersteunen van levens- en spirituele vragen.”

“Adviezen worden vooral telefonisch gegeven, maar aan het bed is ook mogelijk. Zo kan het zijn dat een huisarts een consult geeft in het ziekenhuis, of een medisch specialist in de thuissituatie. Dat is bij ons in de regio helemaal niet vreemd meer”, zegt Van den Broek. “Hierdoor wordt de basiskennis over palliatieve zorg breder verspreid, onder meer omdat het PAT ook scholingen en intervisies verzorgen.”

“Het is belangrijk dat generalisten en specialisten elkaars veld kennen, dat is ontzettend leerzaam.” Pereira vult aan: “Door transmuraal samen te werken, verspreiden we kennis over de regio. Ter illustratie: de meeste mensen willen het liefst thuis overlijden, maar COPD-patiënten kunnen in die laatste fase enorm benauwd zijn. Als dat gebeurt, kan dat paniek veroorzaken in het netwerk van die patiënt. Dat een gespecialiseerd longverpleegkundige uit het ziekenhuis hierover advies kan delen met de betrokken huisarts zodat een bezoek aan het ziekenhuis niet nodig is, is heel waardevol. Daarmee dragen we bij aan het leveren van passende zorg.”

Dorien Mol, NZa-projectleider palliatieve zorg

Zorgprestaties

“Het Transmuraal PAT is een mooi voorbeeld waarmee we een brug slaan tussen de generalisten en de specialisten binnen de palliatieve zorg, en waarbij aanvullende deskundigheid wordt ingezet als de situatie daarom vraagt”, vindt Dorien Mol, projectleider palliatieve zorg bij de NZa.

“Binnen TAPA$ kan transmurale samenwerking worden bekostigd”

“Transmurale palliatieve zorg vraagt om een passende bekostiging. Doordat onze huidige bekostiging monodisciplinair is ingericht, zijn er binnen het experiment TAPA$ drie prestaties geformuleerd. Deze maken het mogelijk om afspraken te maken over de bekostiging van sector-overstijgende zorg en transmurale samenwerking in de palliatieve zorg. Onze huidige regelgeving speelt steeds meer in op deze manier van samenwerken, maar makkelijk is het nog niet. Om de communicatie tussen de generalist en specialist te bevorderen is één van de drie experimentele prestaties een coördinatieprestatie. We zijn erg benieuwd hoe dit zal uitpakken.”

Mol: “Het is mooi om te zien dat er binnen TAPA$ zoveel partijen samenwerken om de kwaliteit en de bekostiging van de palliatieve zorg verder te brengen. Dat een coöperatie als PZNL, waarin onder andere verschillende belangenorganisaties zijn vertegenwoordigd, zich zo inzet is heel waardevol. Palliatieve zorg gaat over sectoren heen en het lukt om alle sectorkennis bijeen te brengen. Dat is van grote meerwaarde.”

Kleinschalige experimenten brengen de zorg verder

TAPA$ is een experiment onder de Beleidsregel Innovatie voor kleinschalige experimenten. Deze beleidsregel biedt zorgaanbieders de ruimte om kortdurend en kleinschalig te experimenten met innovatieve zorgprestaties om daarmee de verhouding tussen de prijs en de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Bijzonder aan het experiment TAPA$ is de transmurale bekostiging, de experimentele coördinatieprestatie en de betrokkenheid van Coöperatie Palliatieve Zorg Nederland (PZNL).

Aansluiten bij TAPA$?
Wij moedigen andere zorgaanbieders en zorgverzekeraars aan om ook aan te sluiten bij het experiment TAPA$. In onze informatiekaart leggen wij uit hoe. Ook lees je hier hoe een innovatie-aanvraag tot stand komt.

Het overgrote deel van de innovatie-experimenten die via de Beleidsregel Innovatie voor kleinschalige experimenten wordt aangevraagd, komt na verloop van tijd terecht in de reguliere regels. Dat betekent dat de innovatie deel gaat uitmaken van gewone zorg. In dit artikel lees je waar het slagingspercentage van 78% vandaan komt.

Opschaling van een experiment is cruciaal. Hoe meer zorgverzekeraars en zorgaanbieders zich achter de innovatieve zorg scharen, hoe meer patiënten er gebruik van kunnen maken.

Transmurale samenwerking bekostigen?
Om als zorgprofessional aan te sluiten bij de waarden, wensen en behoeften van de patiënt is samenwerken met andere professionals in andere instellingen belangrijk. In deze informatiekaart leggen wij uit hoe transmuraal samenwerken en casemanagement kan worden bekostigd.

Meer innovatieve experimenten?
Benieuwd naar andere innovatieve kleinschalige experimenten die wij faciliteren? De kracht van Luchtbrug leggen we uit in het artikel ‘Goed onder controle dankzij online astmazorg’.